"Araç muayenesi" algısından "teknik güvenlik denetimi"ne geçiş şart

Sektörün güncel sorunları ve Avrupa’daki gelişmeler üzerine değerlendirmelerde bulunan Ümit Çevik, Türkiye’deki uygulamanın halk arasında klasik bir "araç muayenesi" zorunluluğu olarak görüldüğüne dikkat çekti. Avrupa’da (örneğin Fransa’da) sistemin "teknik kontrol" (contrôle technique) ve yola elverişlilik felsefesiyle yürütüldüğünü belirten Çevik, asıl hedefin trafik kazalarını azaltmak, araç güvenliğini fabrika çıkış standartlarında tutmak ve çevresel emisyonları kontrol altına almak olduğunu ifade etti.

Türkiye, 1996 mevzuatı ile yola devam ediyor

Avrupa Birliği’nin trafikte sıfır ölüm hedefi doğrultusunda 2014 yılında 2014/45 sayılı teknik kontrol direktifini ve 2014/47 sayılı yol kenarı denetim direktifini hayata geçirdiğini hatırlatan Çevik, Türkiye’nin ise hâlen 1996 tarihli (96/96) eski mevzuat ve altyapıyla hizmet vermeye çalıştığını söyledi.

2004 yılında ihalesi yapılan ve yargı süreçlerinin ardından hayata geçirilen mevcut sistemin, aradan geçen sürede teknolojik dönüşümlere ayak uyduramadığını belirten Çevik şu değerlendirmede bulundu:

"Avrupa mevzuatı, diagnostik ve araç üstü teşhis sistemlerini (OBD) merkeze alırken, mevcut Türk sisteminde elektronik ortamda kontrol altyapısı ve cihaz parkuru yetersiz kalmaktadır. Kusur tablosunu güncellediğinizi iddia etseniz bile ana mevzuat ve cihaz altyapısı yetersiz kaldığı için eksik bir faaliyet yürütülmektedir."

Yeni nesil teknolojiler ve cihaz yetersizliği

Avrupa’da binek araçlar için kontrol noktası sayısının 132’den 606’ya, ticari araçlar için ise 152’den 734’e çıktığını; Fransa gibi ülkelerde kapsamlı muayene sürelerinin 45 dakikayı bulduğunu belirten Ümit Çevik, Türkiye’deki mevcut cihaz parkurunun elektrikli araçlar, ADAS (Gelişmiş Sürücü Destek Sistemleri), şerit takip, ESP, ASR, DPF (Dizel Partikül Filtresi) ve EGR gibi yeni nesil teknolojileri denetlemede yetersiz kaldığını kaydetti.

Ticari araçlarda muayene sıklığı ve "filo mühendisliği" modeli

Ticari araç denetimlerindeki periyot farklarına da dikkat çeken Çevik, Türkiye’de ticari araç muayenelerinin yılda bir kez yapıldığını, oysa Avrupa’da (Fransa ve Almanya gibi ülkelerde) yolcu taşıyan M2-M3 sınıfı araçlar ile yüksek kilometreli ticari araçlar için 6 ayda bir (yılda iki kez) hatta pit kontrolleri şeklinde daha sık periyotların uygulandığını ifade etti.

Özellikle İngiltere başta olmak üzere gelişmiş ülkelerde yaygın olan "Filo Mühendisliği" (Fleet Engineering) modeline dikkat çeken Çevik, büyük filoların bünyesinde yer alan uzman mühendislerin, araçların parçalarından onarımına ve sefere çıkış onayına kadar her aşamadan sorumlu olduğunu, Türkiye’de ise bu denetim ayağının tamamen Bakanlık sorumluluğunda ve sınırlı kaldığını dile getirdi.

Kusur sınıflandırması ve yaptırımlar

Avrupa standartlarında kusurların hafif, önemli ve kritik olarak üç kategoride titizlikle incelendiğini belirten Çevik; fren sistemleri gibi kritik arızalarda araçların doğrudan bağlandığını, günün akşamına kadar servise gitme izni verildiğini, aksi takdirde ciddi para cezaları (Örn: Fransa’da 135 Euro) ve trafikten men yaptırımlarının uygulandığını aktardı.

Konuşmasını sektörün önümüzdeki dönemdeki beklentilerine değinerek tamamlayan Çevik, Euro 7 normları ile birlikte CITA standartları ve COP 15-180 kabul süreçlerinin tamamlanmasının, ayrıca yol kenarı denetimlerinde uzaktan telematik okuma ve ağırlık/emisyon denetimlerinin artırılmasının Türkiye için de kaçınılmaz birer ihtiyaç olduğunu sözlerine ekledi.